27 Haziran 2012 Çarşamba

Cicero ve Shakespeare'den ortak bir soru

İyi bir adam, soğuktan donmamak için, kötü karakterli vahşi bir tiran olan Phalaris’in kıyafetini çalamaz mı?
Cicero, De Officiis adlı eserinin 3.29'unda bu soruyu soruyor. Benzer bir soru daha önce üstünde çalıştığımız Shakespeare'in Measure for Measure adlı oyununda vardı. Shakespeare'in karakterleri iyilik ve kötülük kavramları üstünde duruyorlar ve bunların aslında şartlar doğrultusunda doğru ya da yanlış oldukları üstünde duruyordu. Şöyle ki; karakterlerden birisi olan Duke, halkı yönetirken yanlışlar yapan Angelo'yu cezalandırmak için ahlaksızca şeyler yapar, bir sürü oyun çevirir. Duke'un sorduğu soru şudur: 
Eğer sonucu iyi olacaksa yapılan kötülüğün ne önemi var.
Buna en güzel ve anlaşılır örnek olarak Hitler örneği verilebilir: Cinayet kötü ve ahlak dışı bir olaydır, ama peki, bu cinayet ile birçok diğer cinayetleri engelleyebileceksek ilk yapılacak olan cinayeti iyi bir davranış olarak görebilir miyiz? Cicero yukarıdaki soru için söyle devam ediyor sözüne:
Bunlar karar verilmesi ziyadesiyle kolay olan durumlardır. [30] Zira birisini kendi yararın için, onun işine yaramayan bir şeyden mahrum etsen bile insanca davranmamış, doğanın yasasına aykırı hareket etmiş olursun. Buna karşın devlete ve insanların oluşturduğu birliğe büyük bir katkı yaptığını düşün, böyle bir durumda hayatta kalabilmek için, yukarıdaki gibi davranabilirsin, bu nedenle başkasından bir şey alırsan, bunda ayıplanası bir şey yoktur. Ancak böyle bir durum söz konusu değilse, her birey başkasını haklarından mahrum etmektense kendi uygunsuz durumuna katlanmalıdır. [1]
Cicero'ya bakılırsa verdiğim Hitler örneğinde, Hitler'in öldürülmesi devlet için yahut "insanların oluşturduğu birliğe büyük bir katkı yaptığı" için ayıplanası ya da ahlaksız bir iş değildir dolayısıyla doğrudur. Shakespeare de Cicero'nun vardığı bu sonuca varır oyunda ve sonucunda gelecek olan bu iyilik için bazı kötü davranışları, ki bunlar bir çeşit fedalar olur, yapılması gereken davranışlar olarak gösterir. Nitekim, Measure for Measure, her ne kadar bir problem play desek de, bir komedidir ve sonunun iyi bitmesi gerekir.      


[1]  Cicero'nun yukarıda kullandığım çevirileri C. Cengiz Çevik'e aittir.  
   

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder